AQI กับ PM2.5 ต่างกันอย่างไร? ควรดูค่าไหนก่อน

ช่วงที่ฝุ่น PM2.5 สูง หลายคนเปิดแอปตรวจคุณภาพอากาศแล้วพบตัวเลข 2 แบบ ได้แก่ AQI ซึ่งมักแสดงเป็นตัวเลขพร้อมสี และ PM2.5 ซึ่งมีหน่วยเป็นไมโครกรัมต่อลูกบาศก์เมตร ทั้งสองค่าต่างกันอย่างไร และควรดูค่าไหนก่อนเพื่อประเมินความเสี่ยงต่อสุขภาพ?

คำตอบคือ AQI ช่วยสื่อสารระดับคุณภาพอากาศให้เข้าใจง่าย ส่วนค่า PM2.5 บอกความเข้มข้นของฝุ่นชนิดนี้โดยตรง การเข้าใจความแตกต่างจะช่วยให้เลือกวิธีป้องกันตนเองได้เหมาะสมยิ่งขึ้น

สรุปความแตกต่างระหว่าง AQI กับ PM2.5

ข้อมูลอ้างอิง: กรมควบคุมมลพิษ โดยระบบ Air4Thai และประกาศดัชนีคุณภาพอากาศของประเทศไทย พ.ศ. 2566

AQI คืออะไร?

AQI ย่อมาจาก Air Quality Index หรือดัชนีคุณภาพอากาศ เป็นค่าที่คำนวณจากความเข้มข้นของมลพิษตามเกณฑ์ที่กำหนด เพื่อสื่อสารว่าคุณภาพอากาศอยู่ในระดับใด และประชาชนควรระมัดระวังสุขภาพอย่างไร

AQI ไม่มีหน่วยวัด เพราะไม่ใช่ค่าความเข้มข้นของฝุ่นหรือก๊าซโดยตรง แต่เป็นดัชนีที่แปลงข้อมูลมลพิษให้เป็นตัวเลขเพื่อให้อ่านและนำไปใช้ได้ง่าย

AQI คำนวณจากมลพิษอะไรบ้าง?

สำหรับระบบ AQI ของประเทศไทย มีการพิจารณามลพิษทางอากาศ 6 ชนิด ได้แก่

• PM2.5: ฝุ่นละอองขนาดไม่เกิน 2.5 ไมครอน
• PM10: ฝุ่นละอองขนาดไม่เกิน 10 ไมครอน
• O3: ก๊าซโอโซน
• CO: ก๊าซคาร์บอนมอนอกไซด์
• NO2: ก๊าซไนโตรเจนไดออกไซด์
• SO2: ก๊าซซัลเฟอร์ไดออกไซด์

โดยทั่วไป AQI รวมจะอิงดัชนีย่อยของมลพิษที่มีระดับสูงสุดตามเกณฑ์การคำนวณของระบบนั้น ๆ ดังนั้น แม้ค่า PM2.5 จะไม่สูงมาก แต่ AQI รวมอาจสูงได้หากมลพิษชนิดอื่นอยู่ในระดับที่น่ากังวล

นอกจากนี้ บางแอปอาจแสดง AQI เฉพาะ PM2.5 จึงควรตรวจสอบว่าแอปกำลังรายงานดัชนีรวม หรือดัชนีของมลพิษชนิดใดโดยเฉพาะ

ความเข้มข้น PM2.5 คืออะไร?

PM2.5 คือฝุ่นละอองที่มีเส้นผ่านศูนย์กลางไม่เกิน 2.5 ไมครอน ซึ่งมีขนาดเล็กมากจนสามารถเข้าสู่ระบบทางเดินหายใจได้

ค่าความเข้มข้น PM2.5 แสดงปริมาณฝุ่นในอากาศ โดยมีหน่วยเป็นไมโครกรัมต่อลูกบาศก์เมตร (µg/m³) ยิ่งตัวเลขสูง หมายถึงมีฝุ่น PM2.5 ในอากาศมากขึ้น

อย่างไรก็ตาม ควรตรวจสอบช่วงเวลาที่ใช้คำนวณค่าด้วย เพราะแอปอาจแสดงทั้งค่าเฉลี่ยรายชั่วโมงและค่าเฉลี่ย 24 ชั่วโมง ซึ่งมีวัตถุประสงค์ในการใช้งานต่างกัน

• ค่าเฉลี่ยรายชั่วโมง: ช่วยให้เห็นแนวโน้มสถานการณ์ฝุ่นในช่วงเวลาสั้น ๆ และประกอบการตัดสินใจทำกิจกรรมกลางแจ้ง
• ค่าเฉลี่ย 24 ชั่วโมง: ใช้เปรียบเทียบกับมาตรฐาน PM2.5 เฉลี่ย 24 ชั่วโมงของประเทศไทย

ดังนั้น ตัวเลข PM2.5 จากคนละแอปหรือคนละช่วงเวลาอาจไม่สามารถนำมาเปรียบเทียบกันโดยตรงได้

ตัวอย่าง: PM2.5 = 7 หมายความว่าอย่างไร?

สมมติว่าแอปแสดงค่า PM2.5 เฉลี่ย 24 ชั่วโมงเท่ากับ 7 ไมโครกรัมต่อลูกบาศก์เมตร

ตามเกณฑ์ AQI ของประเทศไทย พ.ศ. 2566 ค่าความเข้มข้น PM2.5 ระดับนี้อยู่ในช่วงที่สอดคล้องกับดัชนีย่อย PM2.5 ระหว่าง 025 หรือระดับคุณภาพอากาศดีมาก

อย่างไรก็ตาม ค่า AQI รวมที่แสดงบนแอปอาจไม่เท่ากับดัชนีย่อย PM2.5 หากมีมลพิษชนิดอื่นที่ทำให้ดัชนีรวมสูงกว่า

อีกข้อควรระวังคือ ตัวอย่างนี้ใช้กับค่าเฉลี่ย 24 ชั่วโมงตามเกณฑ์ดังกล่าว ไม่ควรนำไปเทียบกับค่า PM2.5 รายชั่วโมงโดยตรง

ทำไมเกณฑ์ PM2.5 เปลี่ยนแล้ว AQI จึงเปลี่ยนตาม?

ประเทศไทยปรับมาตรฐาน PM2.5 เฉลี่ย 24 ชั่วโมงจากไม่เกิน 50 เป็นไม่เกิน 37.5 ไมโครกรัมต่อลูกบาศก์เมตร โดยเริ่มใช้ตั้งแต่วันที่ 1 มิถุนายน 2566 และมีการปรับเกณฑ์ดัชนีคุณภาพอากาศให้สอดคล้องกัน

ภายใต้เกณฑ์ AQI ของประเทศไทย พ.ศ. 2566 ช่วงความเข้มข้น PM2.5 เฉลี่ย 24 ชั่วโมงที่สัมพันธ์กับแต่ละระดับ AQI เปลี่ยนไปจากเกณฑ์เดิมด้วย

โดยทั่วไป AQI รวมคำนวณจากดัชนีย่อยของมลพิษทางอากาศแต่ละชนิด และใช้ค่าดัชนีย่อยที่สูงที่สุดเป็นตัวแทน AQI ตามเกณฑ์ของระบบนั้น ๆ ดังนั้น แม้ค่า PM2.5 จะไม่สูงมาก แต่ AQI รวมอาจสูงได้หากมลพิษชนิดอื่นอยู่ในระดับที่น่ากังวล

นอกจากนี้ บางแอปอาจแสดง AQI ตามเกณฑ์ของประเทศไทย (TH AQI) หรือเกณฑ์ของสหรัฐอเมริกา (US AQI) ซึ่งมีวิธีแบ่งระดับแตกต่างกัน จึงควรตรวจสอบว่าแอปใช้เกณฑ์ใดก่อนแปลผล

แล้วควรดู AQI หรือ PM2.5 ก่อน?

1. หากต้องการประเมินคุณภาพอากาศอย่างรวดเร็ว

ดู AQI และสีประกอบกับคำแนะนำด้านสุขภาพของระบบนั้น ๆ เพราะช่วยให้เข้าใจระดับความเสี่ยงได้ง่าย

2. หากต้องการทราบปริมาณฝุ่น PM2.5 โดยตรง

ดูค่าความเข้มข้น PM2.5 พร้อมตรวจสอบว่าเป็นค่าเฉลี่ยรายชั่วโมงหรือ 24 ชั่วโมง

3. หากต้องการเปรียบเทียบกับมาตรฐานประเทศไทย

ใช้ค่า PM2.5 เฉลี่ย 24 ชั่วโมงเทียบกับมาตรฐาน 37.5 ไมโครกรัมต่อลูกบาศก์เมตร โดยจำไว้ว่าค่านี้เป็นมาตรฐานคุณภาพอากาศ ไม่ใช่เส้นแบ่งที่รับประกันว่าความเข้มข้นต่ำกว่านี้จะไม่มีความเสี่ยงต่อสุขภาพเลย

4. หากเป็นเด็ก ผู้สูงอายุ หญิงตั้งครรภ์ หรือผู้ที่มีโรคหัวใจและโรคระบบทางเดินหายใจ

ควรติดตามคุณภาพอากาศอย่างสม่ำเสมอ ลดการสัมผัสฝุ่นเมื่อระดับมลพิษสูง และปฏิบัติตามคำแนะนำสำหรับกลุ่มเสี่ยง ไม่จำเป็นต้องรอจน AQI เป็นสีแดงจึงเริ่มป้องกัน

ตรวจสอบค่าฝุ่น PM2.5 ได้ที่ไหน?

สามารถติดตามคุณภาพอากาศจากแหล่งข้อมูลของกรมควบคุมมลพิษได้ที่

• เว็บไซต์ Air4Thai: https://air4thai.pcd.go.th/
• เว็บไซต์กรมควบคุมมลพิษ: https://www.pcd.go.th/

เมื่อเปิดแอปหรือเว็บไซต์ ควรตรวจสอบพื้นที่สถานีตรวจวัด ช่วงเวลาเฉลี่ย และประเภทของดัชนีที่แสดง เพื่อให้ตีความข้อมูลได้ถูกต้อง

รู้ค่าฝุ่นแล้ว ป้องกันตัวเองอย่างไร?

เมื่อคุณภาพอากาศเริ่มมีผลกระทบต่อสุขภาพ ควรปรับพฤติกรรมเพื่อลดการสัมผัสฝุ่น ดังนี้

• ลดระยะเวลาและกิจกรรมที่ใช้แรงมากกลางแจ้ง โดยเฉพาะในวันที่ฝุ่นสูง
• หากจำเป็นต้องออกนอกอาคาร ให้ใช้หน้ากากที่ออกแบบมาสำหรับกรองอนุภาคและสวมให้กระชับกับใบหน้า
• ปิดประตูหน้าต่างเมื่ออากาศภายนอกมีฝุ่นสูง และใช้เครื่องฟอกอากาศที่เหมาะกับขนาดห้องหากมี
• ผู้ที่มีโรคประจำตัวควรสังเกตอาการ เช่น ไอ หายใจลำบาก แน่นหน้าอก หรืออาการผิดปกติที่มากขึ้น และขอคำแนะนำจากบุคลากรทางการแพทย์เมื่อจำเป็น

สรุป

AQI และ PM2.5 เป็นข้อมูลคนละประเภทที่ใช้ประกอบกันได้ AQI เป็นดัชนีไม่มีหน่วยที่ช่วยสื่อสารระดับคุณภาพอากาศ ส่วน PM2.5 เป็นค่าความเข้มข้นของฝุ่นที่มีหน่วยเป็นไมโครกรัมต่อลูกบาศก์เมตร

หากต้องการประเมินสถานการณ์อย่างรวดเร็ว ให้ดู AQI พร้อมคำแนะนำด้านสุขภาพ หากต้องการทราบปริมาณฝุ่นโดยตรง ให้ดูค่า PM2.5 และช่วงเวลาเฉลี่ย การใช้ข้อมูลทั้งสองร่วมกันจะช่วยให้ตัดสินใจลดการสัมผัสฝุ่นได้เหมาะสมขึ้น

บทความนี้จัดทำเพื่อให้ความรู้ทั่วไป ไม่ใช้แทนคำแนะนำทางการแพทย์ ผู้ที่มีโรคประจำตัวควรปรึกษาแพทย์เกี่ยวกับวิธีลดการสัมผัสฝุ่นที่เหมาะสมกับตนเอง

แหล่งอ้างอิง

1. กรมควบคุมมลพิษ. ความแตกต่างค่า AQI กับค่าฝุ่น PM2.5 ในแอปพลิเคชัน Air4Thai. 30 มกราคม 2568.
2. กรมควบคุมมลพิษ. ประกาศดัชนีคุณภาพอากาศของประเทศไทย พ.ศ. 2566.
3. กรมควบคุมมลพิษ. ข้อมูลมาตรฐานฝุ่น PM2.5 เฉลี่ย 24 ชั่วโมง