ASTM คืออะไร หน้ากากอนามัย Level 1 2 3 ต่างกันยังไง
หลายคนเคยเห็นคำว่า "ASTM Level 1 / 2 / 3" บนกล่องหน้ากากอนามัย แต่ยังไม่แน่ใจว่าตัวเลขเหล่านี้หมายถึงอะไร และควรเลือกหน้ากากระดับไหนให้เหมาะกับการใช้งาน
จริง ๆ แล้ว ASTM Level ไม่ได้หมายความว่า "เลขยิ่งสูงยิ่งกรองเชื้อได้มากกว่าเสมอไป" แต่เป็นการแบ่งระดับสมรรถนะของ หน้ากากอนามัยทางการแพทย์ (medical face mask) โดยพิจารณาหลายด้าน เช่น ประสิทธิภาพการกรอง ความต้านทานต่อของเหลว และความต้านทานขณะหายใจ
มาทำความเข้าใจแบบง่าย ๆ กันครับ
ASTM คืออะไร?
ASTM International เป็นองค์กรระหว่างประเทศที่พัฒนาและเผยแพร่มาตรฐานสำหรับผลิตภัณฑ์ วัสดุ และวิธีการทดสอบหลายประเภท หนึ่งในมาตรฐานที่เกี่ยวข้องกับหน้ากากอนามัยทางการแพทย์คือ ASTM F2100 ซึ่งกำหนดข้อกำหนดด้านสมรรถนะของหน้ากากทางการแพทย์แบบใช้ครั้งเดียว
ASTM F2100 ครอบคลุมการประเมินหลายด้าน ได้แก่
- BFE (Bacterial Filtration Efficiency) ประสิทธิภาพการกรองแบคทีเรีย
- PFE (Sub-micron Particulate Filtration Efficiency) ประสิทธิภาพการกรองอนุภาคขนาดเล็ก
- ความต้านทานต่อการซึมผ่านของเลือดสังเคราะห์ เพื่อประเมินการป้องกันการกระเซ็นหรือการพุ่งของของเหลว
- Differential Pressure หรือความต้านทานขณะหายใจผ่านหน้ากาก
- รวมถึงข้อกำหนดด้านอื่น เช่น การลามไฟและความเข้ากันได้ทางชีวภาพตามข้อกำหนดของมาตรฐานฉบับปัจจุบัน
ที่สำคัญ ASTM F2100 เป็นมาตรฐานสำหรับ medical face masks ไม่ใช่มาตรฐานสำหรับหน้ากากกรองอนุภาคชนิด respirator เช่น N95 ดังนั้นหากต้องการป้องกันการสูดดมอนุภาคขนาดเล็กในระดับสูง หน้ากากอนามัยทั่วไปไม่สามารถใช้แทน respirator ที่ได้รับการรับรองได้
ASTM Level 1, 2 และ 3 ต่างกันอย่างไร?
โดยทั่วไปทั้ง 3 ระดับมีข้อกำหนดด้านการกรองแบคทีเรียและอนุภาค แต่สิ่งที่แตกต่างอย่างชัดเจนคือ ความสามารถในการต้านการซึมผ่านของเลือดสังเคราะห์ ซึ่งเพิ่มขึ้นจาก Level 1 ไปยัง Level 3
| คุณสมบัติ | Level 1 | Level 2 | Level 3 |
|---|---|---|---|
| BFE กรองแบคทีเรีย | 95% | 98% | 98% |
| PFE* กรองอนุภาคขนาดเล็ก | 95% | 98% | 98% |
| ความต้านทานต่อเลือดสังเคราะห์ | 80 mmHg | 120 mmHg | 160 mmHg |
| ความต้านทานขณะหายใจ (Differential pressure) | <5 mmHO/cm2 | <6 mmHO/cm2 | <6 mmHO/cm2 |
| การลามไฟ | Class 1 | Class 1 | Class 1 |
จุดสำคัญคือ Level 3 ไม่ได้หมายความว่ากรองอนุภาคได้ดีกว่า Level 2 เพราะข้อกำหนด BFE และ PFE ของทั้งสองระดับอยู่ในเกณฑ์เดียวกัน แต่ Level 3 สามารถต้านการซึมผ่านของเลือดสังเคราะห์ได้ที่แรงดันสูงกว่า คือ 160 mmHg เทียบกับ 120 mmHg ใน Level 2
*เกณฑ์การทดสอบอาจแตกต่างกันตามฉบับของมาตรฐาน ASTM ที่ผู้ผลิตอ้างอิง
แล้วแต่ละระดับเหมาะกับการใช้งานแบบไหน?
การเลือก ASTM Level ควรดูจาก ความเสี่ยงของกิจกรรมและโอกาสสัมผัสของเหลว ไม่ใช่เลือกจากตัวเลขที่สูงที่สุดเพียงอย่างเดียว
- Level 1 เหมาะกับสถานการณ์ที่มีความเสี่ยงต่อการกระเซ็นของของเหลวไม่มาก เช่น การใช้งานทั่วไป หรือการดูแลผู้ป่วยที่ไม่มีความเสี่ยงต่อเลือดและสารคัดหลั่งในระดับสูง
- Level 2 เหมาะกับสถานการณ์ที่มีโอกาสสัมผัสละอองหรือของเหลวมากขึ้น เช่น งานทางการแพทย์หรือทันตกรรมบางประเภทที่อาจเกิดการกระเซ็นของของเหลว
- Level 3 เหมาะกับสถานการณ์ที่มีโอกาสสัมผัสเลือดหรือสารคัดหลั่งที่มีแรงกระแทกหรือแรงดันสูง เช่น หัตถการหรือการผ่าตัดบางประเภทที่มีความเสี่ยงต่อการกระเซ็นของเลือดมาก
สำหรับประชาชนทั่วไปที่ใช้หน้ากากในชีวิตประจำวัน การเลือก Level ที่เหมาะสมควรพิจารณาจากลักษณะการใช้งานและความเสี่ยงต่อการสัมผัสของเหลว ไม่จำเป็นต้องเลือก Level 3 ในทุกสถานการณ์
ดังนั้นในการใช้งานจริง ควรเลือกหน้ากากที่
- มีขนาดเหมาะกับใบหน้า
- คลุมจมูก ปาก และคางได้มิดชิด
- ปรับบริเวณสันจมูกให้กระชับ
- ไม่มีช่องว่างขนาดใหญ่รอบขอบหน้ากาก
- สวมใส่แล้วไม่ต้องจับหรือปรับหน้ากากบ่อย ๆ
วิธีเช็กหน้ากากที่ใช้อยู่ว่าได้มาตรฐานอะไร
- ดูที่กล่องหรือฉลากว่าระบุ ASTM F2100 หรือมาตรฐานฉบับใดอย่างชัดเจนหรือไม่
- ถ้าระบุ ASTM Level 1 / 2 / 3 ให้ตรวจสอบว่าเป็นมาตรฐานฉบับใด เช่น F2100-19, F2100-25 หรือ F2100-26
- ตรวจสอบค่า BFE, PFE และความต้านทานต่อเลือดสังเคราะห์ตามที่ผู้ผลิตระบุ
- หากอ้างมาตรฐานไทย ให้ตรวจสอบเครื่องหมายและข้อมูล มอก. 2424-2565 รวมถึงข้อมูลผู้ผลิตหรือผู้นำเข้า
- เลือกผลิตภัณฑ์ที่มีข้อมูลมาตรฐานและรายละเอียดการทดสอบชัดเจน สามารถตรวจสอบย้อนกลับได้
สรุป
ASTM Level 1, 2 และ 3 เป็นระดับสมรรถนะของหน้ากากอนามัยทางการแพทย์ ไม่ใช่ระดับ "กันเชื้อได้มากน้อย" เพียงอย่างเดียว
ดังนั้น ไม่มีความจำเป็นที่ทุกคนจะต้องเลือก Level 3 การเลือกหน้ากากที่เหมาะสมควรพิจารณาจากลักษณะการใช้งาน ความเสี่ยงต่อของเหลว มาตรฐานของผลิตภัณฑ์ และที่สำคัญคือ การสวมใส่ให้กระชับกับใบหน้า
และหากต้องการการป้องกันจากอนุภาคขนาดเล็กในระดับ respirator เช่น ในสถานการณ์ที่มีความเสี่ยงต่อการสูดดมอนุภาคสูง ควรเลือก respirator ที่ได้รับการรับรองให้เหมาะกับวัตถุประสงค์ แทนการพิจารณา ASTM Level ของ medical face mask เพียงอย่างเดียว
เอกสารอ้างอิง:
1. ASTM International. ASTM F2100-19, Standard Specification for Medical Face Masks.
2. ASTM International. ASTM F1862/F1862M, Standard Test Method for Resistance of Medical Face Masks to Penetration by Synthetic Blood.
3. สำนักงานมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม. มอก. 2424-2565 หน้ากากอนามัยใช้ครั้งเดียว.
4. สำนักงานมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม. มอก. 2424-2562 หน้ากากอนามัยใช้ครั้งเดียว (มาตรฐานฉบับเดิม ซึ่งปัจจุบันยกเลิกแล้ว).
บทความที่เกี่ยวข้อง: หน้ากากอนามัยทางการแพทย์ vs หน้ากากคาร์บอน ต่างกันอย่างไร | วิธีเลือกหน้ากากอนามัยสำหรับเด็กให้เหมาะสม
